Эльмира Жаңабергенованың орындауындағы эстрада-фольклорлық әндер

Эльмира Жаңабергенованың орындауындағы эстрада-фольклорлық әндер

Эльмира Жаңабергенованың орындауындағы эстрада-фольклорлық әндер

ҚАРАТОРЫНЫҢ КӨРІКТІСІ Осыдан бес жыл бұрын Қызылордалық Ниязбек Маханжанұлы өзінің атасы Нұртуған ақынның әспеттеп шығарған екі томдық өлең-жырларын әдейілеп әкеліп сыйға тарқан еді. Ақынның, әсіресе хисса-дастандарын бас алмай оқып шыққанда, санама оралған ой: «Шіркін-ай, осынау ұйқасы мен ырғағы мүлде өзгеше жыр жолдарын ақынның өз дауысынан естірме еді. Онда ғой мына сары сағымға оранған, құм жоталарының басында кеме қалған Арал өңірі мұлде басқа өңге еніп, басқаша бояумен құлпырып көрінер еді» деп, қиял жетегіне ілескенім есімде... «Би болмас белін жалпақ буғанменен, Ағармас асылы арам жуғанменен, Ойласаң ақыл басқа, ажар басқа, Пайда жоқ құр әдемі туғанменен...» деген Нұртуған ақынның сөздері былайша сарғайған кітап бетінен оқысаң ғой ақсақал жеткіншегін алдына жүгіндіріп қойып, шекесін нұқып отырып айтатын кәдуілгі ақыл сөз секілді сезіледі. Біреудің көкейіне қонар, біреуге қонбас, біреуді елең еткізер, келесіге әсер етпес те. Ал, дәл осынау өлең жолдарын термеші Эльмираның аузынан естігенімде дүние мұқым өзгеріп жүре берді. Домаланған жер дөнгеленіп кеп, көз алдымда тұрып алған... Термеші қыздың үзілдіріп айтқан мақамды, жұғымды, лекіген, ашық, ағынды, ырғақты, бояулы, дірілі бөтен, сұңғыла сұлу үні алпыс екі тамырыңызды қуалап құлапәре ышқынғанда бар ғой, шыбын жаныңыз әлем дүниені аралап қашықтап кетсе – қайыра ұшып кеудеңізге қонар, жүрек басына бұғынып, бұйығып ұйықтап жатса – дүр сілкініп қайыра оянар. Шыбын жанды шырқыратар қасиетті үн осы көріп жүрген дүниеде бірді-екілі жанға ғана қонған... Арал теңізі десе көңіліме мұң ұялап, көзіме көші ұзап кеткен, ошағы сөнген жұрт елестейді. Осы мұңды арқау етіп «Аралды аспаннан іздейік» деген әңгіме жазғам. Сол суалған көгілдір телегей, жағаны ұрып өкіріп жатқан көкжал толқынның ырғақ екпіні, көзден бұлбұл ұшып жоғалған, ақ шағала сұңқылы, жел қампайтқан желкендердің ызыңы, көгілдір, шикіл бояулар дөңгеленген дүние әлемді айналдырып келіп жыршы, термеші қыздың үніне ауысқан секілденеді. Аралдың басынан тайған бақ пен ырыс, думан мен дүбір әлі мұқылым басыла қойған жоқ десек; көңілге медет, қиялға құрық жалғайтын осынау мың құбылған үнге құлақ қояды екенбіз. Аралды іздеген сағынышым ұлғайып, о, Құдайдың құдіреті, мына Сарыарқаның төсінен кәдуілгі енесіне қыраулай кісінеп, күміс көмейінен әдемі үн төгіп теңселіп келе жатқан жібек жалды құлыншақты көргендей болдым. Көші озған керуеннің бұйдалы ботасын көріп тебіренгендей сезіндім; Толқыны сабылған көгілдір теңіздің алыс сарынын құлағым шалды; О, құданың құдіреті, сол баяғы көгілдір телегейдің сусыған толқынын, ақ ботаның боздағанын, жорға құлыншақтың енесін іздеп кісінеп, үн салғанын сезінгіңіз келсе, баяғы арманда кеткен Нұртуған, Кете Жүсіп, Ешнияз сал, Кердері Әбубәкір, Омар, Балқы Базар, Ақтан Керейұлы, Тұрмағанбет сүлейлердің үнін, сазын, ырғағын, мақамын, нәшін, түйдектелген ұйқасын, тірі сөзін, бояулы дауысын бір пәс естігіңіз келсе – Эльмира Манасқызы Жаңабергеноваға жүгініңіз дер едім! Жаңылмайсыз! Рухыңыз дүр сілкініп, жаныңыз жай табарына кәміл сеніңіз. Дүкенбай Досжан Таңдамалы шығармалар, Алматы, «Білім», 2003 ж.